Artikel Karel Smouter   Leave a comment

081113_trin

Mattheus van der Steen

Geschreven door:  Karel Smouter

De charismatische beweging TRIN houdt christenen in Nederland fors bezig. De organisatie haalde het nieuws met wonderverhalen – en de twijfels daarover. De jonge Mattheus van der Steen is voorman van de club, maar wie is hij en wat verkondigt hij? Portret van een veelbesproken evangelist.
,,Vandaag vertrek ik naar Korea. Bid voor een open hemel, veel aanwezigheid van Jezus en een leger van God dat opstaat om het Koninkrijk van God met liefde en kracht aan de naties te brengen. We houden veel van je en bidden veel voor al onze Facebook-vrienden. We bidden Jesaja 61 over jullie allemaal. De Heer heeft JOU gezalfd!!!’’
Zomaar een (uit het Engels vertaalde) update op de Facebook-pagina van Mattheus van der Steen, de leider van Touch, Reach & Impact the Nations (TRIN). Een paar keer per dag plaatst hij berichten als dit over zijn leven als internationaal evangelist. Maar hij schrijft evengoed over de kussenkastelen die hij met de ‘kids’ heeft gemaakt. De berichten worden grif ‘geliked’ en op zijn virtuele prikbord staan korte getuigenissen van bezoekers van de diensten waar hij spreekt. Een open boek, zou je zeggen, deze energieke dertiger die zichzelf omschrijft als avonturier met een passie voor vissen en varen. Volledige openheid – dat is het beeld dat hij naar zijn volgers toe wil uitstralen.
Tussen zijn reizen door werkt hij aan een drieluik met autobiografisch getinte zelfhulpboeken. Durf te dromen werd onlangs door een Amerikaanse uitgeverij in het Engels uitgebracht. Durf te leven, deel 2, verscheen dit voorjaar, met op de voorkant de helft van zijn gezicht boven een grasveld. ,,Op de voorkant van het derde deel – Durf te doen – zal ik met mijn hele gezicht boven het gras te zien zijn’’, kondigt hij op een van zijn eigen websites aan.

Competitie?
Met zijn kop boven het maaiveld uitsteken, dat is wat deze zendeling met veel overtuiging doet. Met opvallende kapsels en pakken en aan elke hand een serie grote ringen rekent hij doelbewust af met het imago van tweedehands geklede predikers die op ‘Jezus’-slippers stoffige kleine zaaltjes vullen. Zijn luxe verschijning is in lijn met de kern van zijn boodschap, zoals hij die verwoordt in zijn nieuwste boek, Durf te leven: ,,God wil alleen het allerbeste voor ons. Het is Gods diepste verlangen om jouw dromen waar te maken. If you see the invisible, God can do the impossible.’’
En het mag gezegd: de zalen waar hij komt, zitten vol. Even terug in eigen land kreeg hij afgelopen maand vijfduizend concertgangers op de been voor een concert van de Amerikaanse band Jesus Culture, in de Heineken Music Hall. Een paar dagen eerder zou hij spreken op een ‘Catch the Fire’-conferentie in Toronto, een bezoek dat door omstandigheden niet door kon gaan. De leiders die hier bijeenkomen, zijn mannen en vrouwen die net als Van der Steen wereldwijd weeshuizen onderhouden en grote campagnes organiseren waarbij naar verluidt vele duizenden tot geloof komen en van allerlei ziektes en kwalen worden genezen. Het lijkt bijna een competitie: Heidi Baker, Mattheus van der Steen, Bill Johnson en anderen vertellen steeds opmerkelijker verhalen – van goudstof uit Mattheus’ bijbel tot wonderbare spijzigingen in Mozambique.

Reportage op de plank

Het is voer voor kritische geesten, natuurlijk, die het waarheidsgehalte van de claims betwijfelen. Maar rondom Mattheus van der Steen is het, op enkele incidenten na, relatief rustig. Door een aantal christelijke bloggers worden al zijn stappen van kritisch commentaar voorzien. En vorig jaar was er kortstondig ophef rond een TRIN-reis door Birma, waarbij de organisatie claimde dat er blinden genezen zouden zijn. Maar aan stevige journalistieke research heeft het vooralsnog ontbroken.
Wie de organisatie wel onder de loep probeert te nemen en als journalist bij de evangelist aan de poort klopt, ontdekt al gauw waarom. Zoals enkele redacteuren van de actualiteitenrubriek Netwerk (EO). Ze maakten al in 2009 een portret over de evangelist in opkomst. Maar vlak voor de uitzenddatum werd de reportage door de omroep teruggetrokken. Een van de makers zou niet neutraal zijn geweest: ze had via haar man, ook pinkstervoorganger, een verleden met Van der Steen. De reportage belandde op de plank. Een bron die Mattheus van der Steen van dichtbij kent, bevestigt desgevraagd dat de controverse om slechts twee onhandige uitspraken in de reportage gaat, waarin Mattheus als een ‘flapuit’ zou optreden.

Beschermende cirkel
In datzelfde jaar staat een kring van christelijke leiders om Mattheus en zijn vrouw Rebekah heen, bij de ‘Heaven on Earth’-conferentie van TRIN in Zwolle. Jan Sjoerd Pasterkamp, een oudere pinkstervoorganger met veel gezag onder evangelische christenen, verwijst naar ,,een heel vervelend incident’’, en belooft Van der Steen vanaf het podium te allen tijde te verdedigen. ,,Als ze jouw reputatie kapotmaken, dan maken ze onze reputatie kapot. Als ze jou aanvallen, dan zullen we om je heen staan en je verdedigen. Als je een fout maakt, dan lossen we dat onderling op.’’
Pasterkamp vertelt vanaf het podium dat Van der Steen het antwoord vormt op een profetie van een Amerikaanse voorganger. De Amerikaan vertelde Pasterkamp dat deze een slanke, lange, blonde jongeman zou ontmoeten, voor wie hij ,,als een vader zou zijn’’. Pasterkamp zou de opdracht hebben ontvangen de jonge evangelist te beschermen ,,tegen aanvallen van de buitenwereld’’.
Ook theoloog Willem Ouweneel was bij de zegening aanwezig. Hij schaarde zich eveneens vol overtuiging achter de jonge evangelist. ,,Hoe sterker de geest van kritiek, des te sterker de zalving die op jullie rust’’, sprak hij uit tijdens het gebed. Ouweneel heeft Van der Steen sindsdien op tal van reizen als spreker/mentor vergezeld. In het voorwoord bij Van der Steens nieuwste boek maakt hij een verwijzing naar het bijbelse verhaal over ‘meesterdromer’ Jozef. ,,Hij (Mattheus, red.) is een zeldzaam iemand die wérkelijk durft te dromen en durft te leven. En ‘meesterdromers’ zijn wel vaker door hun broers onderuitgehaald.’’

Nuchtere Hollanders
Wie kritische vragen aan Mattheus van der Steen stelt, krijgt het met deze kring van christelijke leiders aan de stok, zo ervoer ik toen ik met de organisatie in gesprek trad. Willem Ouweneel stond aanvankelijk welwillend tegenover mijn onderzoek naar TRIN (zie kader pag. 37), maar liet na verloop van tijd weten dat hij geen vertrouwen meer had in mijn zoektocht: ,,Ik zou weleens in je hart willen kijken, broeder, wat jou beweegt het werk van anderen zo te volgen.”
Tijdens een TRIN-avond, 5 december 2010, verzuchtte hij tijdens een toespraak: ,,Je zou die nuchtere Hollanders met al hun vragen over of die genezingen wel echt gebeurd zijn, weleens een schop onder hun achterste willen geven.” Een andere voorganger uit het TRIN-netwerk, die niet bij naam genoemd wil worden, raadde ons aan ,,te eten van de boom des levens, in plaats van die van de kennis van goed en kwaad’’. Het lijkt erop dat een kring van oudere christelijke leiders de jonge ‘apostel’ Mattheus zien als een wandelende vervulde profetie, die Nederland terug naar het christendom zal gaan brengen.

Geloofstaal
VU-theoloog Ruard Ganzevoort is al een tijd gefascineerd door de beweging rond Mattheus. Ganzevoort deed studie naar de godsdienstpsychologische aspecten van de charismatische beweging. Hij constateert: ,,Van der Steen schotelt zijn volgelingen als het ware een huis voor om in te wonen. Een wondere wereld, waarin de normale gang van zaken niet het laatste woord heeft. Dat geeft hoop en geloof aan een bepaald slag mensen. Kenmerkend voor dit type leiderschap is onder meer de behoefte aan een vijand, aan iets of iemand die erop uit is de beweging kapot te maken.’’
Eigenlijk draait het conflict om de botsing tussen twee wereldbeelden, zegt de theoloog. ,,Het westerse, rationele denken zoekt naar verklaringen, terwijl TRIN juist een extreme versie is van wat godsdienstwetenschapper Philip Jenkins als the next christendom typeert. Een type christendom waarbij niet langer de ratio, maar zaken als mysterie, charisma, extase en intuïtie de overhand hebben.’’
Deze botsing doet zich telkens voor als de overdrijvingen van Van der Steen in twijfel worden getrokken, denkt Ganzevoort. Geconfronteerd met de bewijzen dat de blinde jongens die in Birma op het gebed zouden zijn genezen, nog altijd blind zijn, duiken de betrokkenen weg of kiezen ze de vlucht naar voren, door te stellen dat de onderzoekers niet gelovig, niet integer en bovendien veel te sceptisch zijn. Ganzevoort: ,,De feiten, zoals die zich aan ons voordoen, zijn minder belangrijk dan de interpretatie die Van der Steen daar als leider aan geeft. Het gaat er voor de gelovigen vaak niet eens om of iemand geneest, maar dat God in stáát is dat te doen. Het is geloofstaal, waarin de hoop verwoord wordt dat God ingrijpt.’’

Gebedsgenezing
Voor wie rationeel naar het optreden van Van der Steen kijkt, zijn de beweringen uit zijn boeken eenvoudig na te trekken. Zo weidt Van der Steen in Durf te dromen uit over een van zijn eerste gebedsgenezingen. Hij was toentertijd een gewaardeerd beddenverkoper in beddenzaak Totaalbed in Nijkerk. Met christelijke muziek in de zaak haalde hij omzetten die volgens Van der Steen opliepen tot wel één miljoen per jaar. Op een dag had zijn baas te kampen met hevige kiespijn. Van der Steen nam hem apart en legde hem de handen op. In zijn boek stelt hij dat de kiespijn meteen verdween en dat de man ,,ontroerd en aangeraakt was door de Heer’’.
Als we Dogan Kartan – destijds filiaalmanager in Nijkerk – hierover bellen, begint hij te lachen. ,,Ja, die jongen herinner ik me nog wel. Een dijk van een verkoper. Ik heb de cijfers niet paraat, maar hij deed het uitstekend.’’ Gevraagd naar de kiespijn reageert hij: ,,Ja, ik herinner me inderdaad dat hij eens voor me ging bidden. Ik geloof daar niets van, maar waardeerde zijn betrokkenheid. Maar de kiespijn? Nee, die werd pas minder na een wortelkanaalbehandeling. Sta ik in zijn boek? Oh, dat wil ik weleens lezen dan!’’
Van der Steens boeken staan vol met zulke verhalen en behandelen slechts sporadisch ook de teleurstelling van degenen die niet genezen worden. ,,Om eerlijk te zijn kan ik een boek vol schrijven over de wonderen en tekenen die Jezus het afgelopen jaar gedaan heeft… Ik kan maar een dun boekje schrijven over mensen die niet genezen zijn’’, zegt hij in Durf te dromen. ,,Meer dan vijftig procent van de mensen voor wie ik bid, geneest.’’

Psychische problemen
De haast naïeve omgang met feiten en cijfers en de verwachtingen die daardoor ontstaan bij zijn publiek, zijn – zoals ook Ganzevoort benadrukt – ,,grotendeels onschuldig’’. Toch blijkt uit onderzoek van mij en enkele andere researchers dat een aantal voormalige TRIN-volgers psychische problemen ondervindt die een gevolg zijn van dit spel met geloofsverwachtingen. Immers, de keerzijde van Mattheus’ strijdleus (‘If you see the invisible, God can do the impossible’) is dat als je het even niet ziet of voelt, God ineens heel ver weg is. Meerdere gesprekspartners gaven aan zich schuldig te voelen als Gods ingrijpen of aanwezigheid uitbleef.
Ook voor degenen die voor TRIN hun huis verkopen, doktersadviezen in de wind slaan of hun baan opzeggen om zich aan TRIN te committeren, zijn de feiten over de claims van TRIN geen overbodige luxe. Hetzelfde geldt voor kerken waar groepen TRIN-aanhangers zich manifesteren. Het levert soms grote problemen op, omdat degenen die niet willen meedoen worden weggezet als achterblijvers die zich tegen Gods wil verzetten.
Het spel lijkt bovendien voor te schrijven dat wanneer het ene wonder ontkracht wordt, het direct met een sterker verhaal gepareerd wordt. Toen Van der Steen notie nam van de twijfels die ontstonden over de beweringen op hun laatste Birmareis, eind 2010, reageerde hij via Facebook: ,,Als deze mensen al niet geloven dat deze lieverds van hun blindheid zijn genezen, wat dan wanneer de doden gaan opstaan? Vorige week was ik nog in Mozambique, daar ontmoette ik twee mensen die uit de dood zijn opgewekt.’’
Waar houdt het op? Ganzevoort: ,,Je ziet vaak dat dergelijke bewegingen ofwel zich normaliseren, ofwel zich steeds verder afsluiten van de buitenwereld. Een sterke eindtijdverwachting kan dan een rol gaan spelen, of een fixatie op Israël.’’ En dat is inderdaad een volgende stap van TRIN. De beweging verzamelt een paar honderd man in Israël, om ,,om het volk van God heen te gaan staan en het land te zegenen’’.

Rustiger vaarwater
Niettemin lijkt de beweging tegelijkertijd aan te koersen op rustiger vaarwater. De groep christelijke leiders die hem omringt, spreekt Van der Steen zo nu en dan binnenskamers stevig aan op zijn publieke optredens. Je ziet de jonge leider zichtbaar worstelen met deze nieuwe stijl. Geen wonder: hij heeft zijn faam verworven door onconventionele, directe toespraken vol uitzinnige wonderverhalen en moet nu ineens inbinden om zijn geloofwaardigheid te beschermen. Tijdens een optreden in de TRIN-kerk in Harderwijk, op 18 september jl., zegt hij eerst: ,,We willen in het openbaar niet langer kritiek hebben op andere mensen. Het draait puur om het Koninkrijk!’’ Maar tien minuten later volgt toch een slip of the tongue: ,,Stuur me een sms’je wanneer je iemand ziet genezen of uit de dood hebt zien opstaan. En houd Smouter en al die mensen maar ver van je bed!’’

Verantwoording
In dit stuk wordt veel van anonieme bronnen gebruik gemaakt. Mensen wilden uitdrukkelijk niet met naam en toenaam genoemd worden. De bronnen zijn bij de redacteur bekend. Na drie voorgesprekken met vertegenwoordigers van TRIN, waaronder een met Mattheus van der Steen, is door zowel TRIN als andere geciteerde woordvoerders besloten af te zien van de mogelijkheid tot wederhoor.

De blinden van Birma

In november 2010 bracht TRIN een veelbesproken zendingsbezoek aan Birma. TRIN maakte melding van een aantal genezingen van blinden, maar zendeling Marten Visser trok de getuigenissen van het TRIN-gezelschap in twijfel, op gezag van bronnen in Birma. Van der Steen liet een felle reactie achter op Facebook : ‘Wat een oordeel haalt deze man (Visser, red.) op zijn eigen leven en zijn gezin en werk.’ Willem Ouweneel vroeg zich online af of Visser niet ‘tegen de Grote Genezer zelf aan het strijden is’.

Karel Smouter besloot de zaak te onderzoeken. Samen met journalisten Maartje Nitrauw, Daniel van Dam en Robin de Wever vormde hij een onderzoeksteam dat verschillende facetten van de organisatie onder de loep nam. Ook dit artikel kwam door het werk van dit team tot stand.

Uit een reconstructie van de Birmareis in 2010 blijkt onder meer dat een groep van zeven deelnemers aan de TRIN-reis in Birma zonder toestemming het terrein van een christelijke blindenschool betreden heeft. Ze hebben daar vervolgens voor jongens gebeden, hen – in het bijzijn van een Nederlandse hoogleraar kindergeneeskunde – voor genezen verklaard en hen vervolgens gefotografeerd en gefilmd. De jongens op deze foto zijn echter nog altijd blind. De blindenschool reageerde verbijsterd op de handelwijze van TRIN, die het nieuws over dit blindenwonder breed uitmat op diverse websites. Het onderzoek belicht ook de werkwijze van lokale partners van TRIN en genezingsclaims op de site van Willem Ouweneel.

Op http://www.onderzoektalles.nl presenteert het onderzoeksteam deze maand alle resultaten van het onderzoek. Ook in verschillende dagbladen verschijnen artikelen en reportages over de genezingsclaims en de werkwijze van TRIN. Via http://www.nieuwspost.nl en http://www.onderzoektalles.nl legt het team uitgebreid verantwoording af van zijn journalistieke keuzes.

De geschiedenis van TRIN

• Mattheus van der Steen werd geboren als Matthieu, zoon van een voorgangersechtpaar. Na de mavo bezocht hij de zeevaartschool en voer hij een tijd mee op het bekende zendingsschip de Anastasis.
• In 2002 begint hij TRIN (Touch, Reach and Impact the Nations), dat in de loop van het vorige decennium in Nederland een bloeifase doormaakt. Gebroken door wat hij aantrof in het door oorlog verscheurde Kosovo wil hij met TRIN Nederlandse christenen mobiliseren om voor de ‘wezen en weduwen’ wereldwijd te gaan zorgen.
• Van der Steen trekt al gauw de aandacht met grootschalige evenementen. In mei 2008 zit Ahoy vol tijdens de ‘Hemel op Aarde’-conferentie en hij publiceert in 2009 het ‘christelijke boek van het jaar’, Durf te Dromen.
• In de jaren die volgen zijn er grote campagnes in Pakistan, India, Mozambique en Myanmar. De organisatie ondersteunt wereldwijd weeskinderen in tehuizen van bevriende organisaties.
• In die tijd zwelt de kritiek aan: op de soms zeer dwingende collectes tijdens bijeenkomsten, de weinig transparante boekhouding en de onorthodoxe zendingsmethodes. Zoals het filmpje waarop te zien is hoe Van der Steen in Kampala een jongen van de straat plukt en zonder navraag te doen naar een weeshuis brengt. Weblog Goedgelovig ontpopt zich in deze periode als luis in de pels van de organisatie.
• TRIN werkt vanuit het eigen World Wide Mission Revival Centre in Harderwijk met 25 medewerkers aan de ondersteuning van de campagnes en activiteiten.

Advertenties

Posted maart 17, 2013 by Dutch Bible Research Center. in TRIN, TRIN Nieuws

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: